Oscar Kilo

Een beetje cultuur graag?

Een woordje over de gewoonten, de tradities, het geloof en geneeswijzen in
Batangafo.

Ik zal beginnen met Blanche, een van mijn patiënten, een meisje van 2 jaar
met tuberculose en ondervoeding. Toen ze bij ons kwam liep ze niet meer, een
beetje omdat ze te zwak was, maar ook omdat haar moeder, hoewel hoogzwanger,
haar altijd opnam, en ondanks dat we zeiden dat de mama moest streng zijn,
haar laten lopen en haar melk doen drinken, ze was teveel verwend. (dat is
geen voorrecht van Belgische kindertjes, maar zeker ook niet de regel hier,
verwend zijn) Soit, eens ze met tuberculosemedicatie begonnen was, werd ze
spectaculair beter en kwamen de kilo's erbij. Maar, dat is medicatie
waarvoor ge twee maand lang elke dag moet langskomen om ze in te nemen, en
daarna nog zes maand voortdoen thuis. Dus dat was duidelijk uitgelegd aan de
moeder dat eens ermee begonnen dat lang zou duren. Probleem is dat ze veel
te ver woont, en dus in de stad zou moeten blijven om elke dag langs te
komen, wat echt essentieel is. Ze heeft hier wel familie, maar kan of wil
daar niet bij blijven, uiteindelijk blijkt het grootste probleem te zijn dat
haar man nog een tweede vrouw heeft, en dat ze dus nu twee maand niet bij
haar man kan zijn, en ook dat ze in de stad zich geen eten kan permitteren.
Maar zelfs ons aanbod van het meisje en de mama tot haar bevalling over een
paar weken alvast gehospitaliseerd te houden (waar ze dus ook eten gratis
krijgt), wilde ze niet. Maar we wilden het nog niet opgeven, want anders
zijn die tien dagen medicatie voor niets geweest. Dus haar nu een beetje aan
het lijntje aan het houden, en goed soigneren, en voorlopig blijft ze nog
altijd. Elke dag is een gewonnen.

Dit dus maar om te zeggen dat de sociale situatie hier ook vaak praktische
problemen stelt, en dat bigamie hier echt veel voorkomend is. (ik bedoel dan
"officiële bigamie" waarbij een man het huis deelt met twee of meer vrouwen)
Zelfs bij onze nationale staf zijn er enkelen, al weet ik niet of dat hier
illegaal is of niet. Ik schat dat hier in Batangafo 50% van de mannen in
bigamie leeft, en logisch gezien zijn de andere helft vrijgezel :-)

Een andere patiënt is een meisje van 7 jaar die 5 dagen geleden toekwam in
een staat van verwarring en agressie, en daarna in coma ging. De diagnose
bleek een ernstige longontsteking met een sepsis (bloedvergiftiging) tot
gevolg. Maar antibiotica, dat zijn wondermiddelen, en zo werd ze dag na dag
beter, tot ze gisteren enkel nog een beetje verward was. Toen ik haar
vandaag zag, kon ik met de woordjes Sango die ik ondertussen ken, met haar
babbelen, en ze liep ook weer. Dus spectaculaire verbetering zou je zeggen.
En dan ontdek je dat ze de dag ervoor blijkbaar in het geniep traditionele
geneespraktijken hebben toegepast. Scarificaties, kleine krasjes met een
scheermesje aangebracht op de huid op strategische plaatsen (een beetje
hetzelfde principe als acupunctuur veronderstel ik). Dat is nu toch
ongelooflijk, terwijl het zo duidelijk is dat het meisje in het ziekenhuis
door onze zorgen enorm snel verbeterd is, toch nog die traditionele dingen
doen. Ja, en dan achteraf zeggen dat het daardoor is dat het beter gaat
zeker.

Die praktijken, dat is een heel groot probleem, en heel wijdverspreid: heel
veel patiënten komen met littekens van zulke krasjes. En ge kunt u inbeelden
dat als men hetzelfde mesje gebruikt de virusjes feest vieren: hepatitis,
hiv, doe maar op! Er zijn natuurlijk nog andere opties: allerlei kruiden,
vergiften en andere brouwsels behoren tot het arsenaal van de fetisjeur. Ik
heb al verteld dat we daardoor veel kinderen met kapotte nieren zien,
vandaag weer zo eentje verloren, het is natuurlijk nooit zeker, maar veel
kans dat ze traditionele medicijnen gegeven hebben, zelfs in het ziekenhuis
durft men dat (in het geniep uiteraard). Want de vader drong aan om het
ziekenhuis terug te verlaten en traditionele truuken te proberen, maar op
ons aandringen zijn ze gebleven, spijtig genoeg later overleden.

Misschien het toppunt vond ik een man die zich in zijn gezicht had verbrand
omdat het brouwsel dat hij voor een of andere kwaal prepareerde, onder
teveel druk stond en de ketel ontplofte, zijn gezicht verbrand. Wat doet een
mens dan: bij ons weet het kleinste kind water, water, de rest komt later.
Wat doet die slimme mens: zijn gezicht vol smeren met planten en daarna naar
het hospitaal komen. Moet ge dokter voor zijn om te zeggen dat hem onder de
douche moet gaan staan.

De meer geletterde centraalafrikanen, of afrikanen in het algemeen geloven
wel meer in klassieke geneeskunde, maar andere overtuigingen laten westerse
mensen toch een wenkbrauw optrekken. Zo is er het verhaal van de
man-kaaiman, dat is een soort wezen, half man, half krokodil, die
onoplettende mensen in de rivier trekt. En dan vindt men 's anderendaags een
kadaver vol met blauwe plekken. Heel serieus, maar onze twee dokters hier
geloven daar ook in, ik oordeel daar niet over, maar klasseer het toch onder
bijgeloof.

Noemt men dat dan animisme? Of ze nu christen, moslim of iets anders zijn,
iedereen hier gelooft die dingen, en de traditionele geneeswijzen zie je
overal. Maar het is werkelijk een gezondheidsprobleem, en veel vat hebben we
er niet op denk ik. Dus dringend een antropoloog of socioloog gevraagd, ben
zeker dat we dat goed zouden kunnen gebruiken.

Qua veiligheid is het een beetje rustiger, verleden maandag wel even de auto
met een nieuwe ploeg die van Bangui kwam moeten gaan zoeken: hun radio was
uitgevallen, en dus wisten we niet of alles ok, oftewel Oscar Kilo was. Maar
geen probleem. De mobiele klinieken worden ook terug langzaam opgestart,
maar voorlopig blijf ik nog in het ziekenhuis werken.

tot de volgende,