opiniestuk

Na meer dan een maand voel ik me hier redelijk thuis ondertussen. Het leven
gaat zijn gewone gangetje en de dagen kabbelen voorbij: opstaan, naar het
hospitaal gaan, de ochtendbespreking, dan de zaaltoer en ondertussen
patiënten opnemen en ontslaan. Eventueel overleg met de collega's zo nodig.
Meestal duurt dit tot de vroege namiddag, dan zijn de consultaties afgelopen
(die ik moet superviseren) en ga ik terug naar huis, om te eten. 's
Namiddags nog wat administratie, een vergadering of iets opzoeken en nog een
toer langs de dienst doen. En dan nog net de tijd voor het donker is om wat
te volleyen met het personeel. De avonden vliegen ook snel voorbij met een
tafeldiscussie of een update van de veiligheidssituatie, en dan is er nog
tijd om op jezelf te zijn met lezen en schrijven, muziek luisteren, een
filmpje zien of zo. Volgende week komt daar weer bij van wacht zijn.

En terwijl hier in Centraal-Afrika het leven doorgaat, vraag ik me af: hoe
zou het daar in Frankrijk zijn, waar een jongeman elke eenzame dag bloemen
naar een jong graf draagt, en beseft dat zijn Elsa niet meer terugkomt. Zijn
vermoorde verloofde, die niet meer met het vliegtuig zal terugkeren, de
dodelijke kogels van een wetteloze vergeten wereld, maar niet door haar
vergeten. Elsa, we denken nog aan je.

Misschien heb je ook in het nieuws vernomen dat er (eindelijk) een Europese
vredesmacht opgezet wordt van blauwhelmen voor Tsjaad en de
Centraal-Afrikaanse Republiek? Volgens mij heeft het overlijden van Elsa de
zaken iets versneld, en nu kan Kouchner zijn ex-partijgenoten socialisten
tonen dat hij onder Sarkozy ook Afrika niet wil vergeten. Een goede zaak,
die blauwhelmen, al zijn ze wel bestemd voor de andere kant van het land,
aan de grens met Darfur, en gaan hier de plannen voor een offensief door: de
80 verse regeringssoldaten zijn verleden week hier aangekomen, en nemen in
Batangafo een kleine pauze van drank en vertier, vooraleer ze het
rebellengebied gaan "zuiveren", om in hun termen te spreken. Persoonlijk zie
ik ze liever snel verdertrekken, onze collega's in Kabo zien dat
waarschijnlijk anders.

Voor wie iets meer over de context wil weten, verleden week kregen we via de
mail een opiniestuk doorgestuurd van -naar het mij schijnt- een vrij
onafhankelijke Centraalafrikaanse stem, die in elk geval de politieke
situatie goed beschrijft en zijn kritiek niet spaart. Zo merk je dat iets
als een Internationaal gerechtshof echt wel zijn impact heeft in de
gedachten van rebellenleiders en oorlogsmisdadigers, die het nu op een
vredesakkoordje gooien uit vrees om later berecht te worden.

Voor de geïnteresseerden geef ik het bericht hieronder weer (ik denk dat het
de eerste keer is dat ik een advocaat citeer, maar kom, onze chef de
mission, Alfonso die nu naar huis is, is ook een advocaat en hij heeft dat
ook niet slecht gedaan):

Comment Me Goungaye Wanefiyo président de la LCDH réagit à la nomination par
Bozizé de Abdoulaye Miskine et Zakaria Damane comme conseillers à la
présidence

Au moment où je séjourne aux Etats Unis sur invitation du Département d'Etat
américain en qualité de membre de la société civile avec des collègues
venant de 15 autres pays d'Afrique pour réfléchir sur les modes de
résolution des conflits sur notre continent, la nouvelle de la nomination de
deux chefs de guerre comme conseillers à la présidence de la République m'
interpelle puisqu'il s'agit d'une modalité de résolution de la crise
centrafricaine.

En effet, les autorités vont sans doute tenter de présenter cette décision
comme une volonté de rassemblement des Centrafricains en vue de régler le
problème de l'insécurité généralisée dans le pays. En fait de résolution du
conflit, cette décision n'est qu'une fuite en avant.

Il s'agit manifestement, de « caser » ces chefs de guerre à la présidence
pour les empêcher de gêner militairement. Mais cela ne suffira certainement
pas à ramener la paix parce que d'une part, leurs éléments restent dispersés
dans la nature sans aucun contrôle et que d'autre part, ce marchandage
honteux ne saurait se substituer au dialogue réclamé par les Centrafricains.

La solution militaire voulue par un pouvoir impopulaire, refusant le
dialogue suspect à ses yeux de se transformer en un procès du régime, reste
l'option principale du Général BOZIZE.

Face à une situation complexe, il s'est résolu à changer simplement de
tactique.

L'opposition démocratique et pacifique, à court d'idées et d'initiatives,
refuse obstinément de voir cette réalité en face et se focalise sur la
revendication du dialogue sans proposer d'autre alternative comme si le
dialogue est une fin en soi au lieu de créer des rapports de force politique
susceptibles d'amener le gouvernement à discuter.

Le marché qui a débouché sur la récupération de deux chefs de guerre vise
justement à couper court à cette revendication et à la marginalisation de l'
opposition.

Ce faisant, en évitant de traiter les problèmes à la source et en jouant le
pourrissement, le pouvoir hypothèque l'avenir du pays.

On sait que la crise centrafricaine a essentiellement pour origine les
mêmes maux que le Général BOZIZE reprochait à l'ancien Président Ange Félix
PATASE et qu'il reproduit à la lettre en les accentuant à savoir, le refus
du dialogue, le non-respect des engagements, des principes démocratiques et
de l'état de droit.

Cette crise s'alimente des graves violations des droits de l'homme qui
continuent d'être perpétrées dans l'impunité totale, poussant une partie de
la population à se déplacer dans la brousse et une autre à fuir dans les
pays voisins pour y trouver refuge.

Elle tire aussi sa source dans la gabegie avec l'achat d'un hélicoptère et
un vieil avion Hercule C130 qu'on a pas encore vu comme cela a été dit, en
train de transporter des malades et des marchandises mais entrés
définitivement en voie de garage sans avoir servi une seule fois.

La mal gouvernance est aggravée de jour en jour par le contrôle total de l'
Etat par un cercle familial cupide qui jette le discrédit sur le pays et
décourage les partenaires au développement.

Le Ministre des Mines, de l'Energie et de l'Hydraulique qui n'est pas un
modèle de transparence et qui n'a toujours pas réalisé ses promesses d'
équipement des villes et villages centrafricains en électricité et en
centres de santé grâce aux ressources tirées des taxes que devrait payer la
société De Beers, cumule à ce jour ses attributions avec celles de Ministre
des Finances comme s'il n'existe aucun autre Centrafricain capable d'assurer
cette fonction.

Pourtant, son efficacité en matière d'approvisionnement en eau et en
électricité est des plus contestables avec les problèmes récurrents de
délestage et de manque d'eau courante que subissent sans broncher les
consommateurs Centrafricains.

Dans le même temps, des cadres dynamiques et compétents sont limogés sous de
prétextes fallacieux. Ce sont les moins méritants qui sont promus parce qu'
ils ont la chance d'être bien nés, c'est-à-dire d'appartenir au sérail
familial du Président. Ainsi, la médiocrité est institutionnalisée comme
critère de promotion.

Parmi les causes de la crise, il faut mentionner les violations permanentes
de la Constitution et le manque de volonté politique d'engager de
véritables réformes pour réduire la pauvreté dans laquelle est plongée la
population.

Ce pouvoir sans vision, sans projet économique et social, sans diplomatie et
sans politique extérieure pour changer tant soit peu la vie des
Centrafricains si ce ne sont les instructions de Libreville et les
directives du suzerain tchadien, continue son pilotage à vue doublé d'un
amateurisme « abracadabrantesque ».

Puisque je séjourne au pays de l'oncle Sam, je constate bien que ce qui
constitue la base de sa puissance contrairement à la vieille Europe, ce sont
la place accordée à la recherche appliquée et aux universités et le soutien
massif dont celles-ci bénéficient, ce qui explique la captation de la
matière grise qui arrive de toutes les régions du monde.

Or comment peut-on faire avancer un pays en faisant tout le contraire, en
méprisant et en marginalisant l'intelligentsia à qui on fait porter la
responsabilité de l'échec politique alors qu'il est de notoriété publique qu
'en quarante sept années d'indépendance, la République Centrafricaine a été
gouvernée pendant 26 ans, soit plus de la moitié de son existence par des
dictatures militaires auxquelles le Général BOZIZE, à défaut d'y avoir pris
part, a tout au moins fait son apprentissage ?

Cette aversion pour l'élite intellectuelle doit sans doute trouver une
explication de nature psychanalytique mais il est tout de même
extraordinaire de relever qu'un dirigeant d'un pays, en réaction à un
mouvement de protestation des étudiants puisse affirmer qu'il n'a pas eu
besoin de passer par une université pour être Chef d'Etat !

Il est certain que le dédain affiché à l'égard de l'élite intellectuelle est
une réponse au refus de quelques intrépides de cautionner le totalitarisme
qui s'est insidieusement mis en place et dont les masques tombent au fur et
à mesure de la confrontation avec la réalité de la gestion du pouvoir, ce
qui est tout à leur honneur.

Comme l'avaient prédit les organisations de promotion et de défense des
droits de l'homme qui ne sont pas non plus en odeur de sainteté auprès de
ce pouvoir avec la presse privée en raison de leur travail de dénonciation
des violations des droit de l'homme, les accords parcellaires signés à la
hâte portent en eux-mêmes les germes d'un nouveau conflit. D'ailleurs aucune
clause de ces accords n'a connu le moindre début d'exécution.

Leurs signataires sont avant tout préoccupés par la préservation de leur
pouvoir pour certains et pour d'autres, par la possibilité d'accéder enfin
aux mannes que procure l'exercice d'une parcelle de l'autorité de l'Etat.

Le Général François BOZIZE qui n'a de respect que pour ceux qui comme lui,
préfèrent le langage des armes et la violence, se moque des démocrates et
des victimes de l'affrontement d'Octobre 2002 et plus particulièrement
celles du marché à bétail du PK 13.

Est-il cohérent et logique que l'Etat centrafricain qui a décidé lui-même de
renvoyer à la Cour Pénale Internationale une situation où des crimes de
guerre ont été commis sur le territoire national en visant nommément une
personne, promeuve celle-ci au rang de conseiller à la présidence après l'
annonce faite par le Procureur de l'ouverture de son enquête?

Il faut alors expliquer aux victimes des crimes de guerre les raisons de
tant d'attention à l'égard de l'un de leurs bourreaux alors que le Général
BOZIZE n'a eu de cesse au cours de la campagne électorale de 2005, de
rappeler qu'il était le « sauveur » des victimes des « Banyamulengue ».

Quel type de savoir-faire particulier les dits conseillers vont-ils apporter
au pays ?

En quoi ce monnayage va-il résoudre les problèmes de la population de la
Vakaga qui ne sont rien d'autre que l'isolement et l'abandon de cette région
par le pouvoir central ? Telles sont les questions qui méritent d'être
posées.

La démonstration est faite que le Général BOZIZE, sur ce point comme sur
tant d'autres se comporte exactement comme son prédécesseur, Ange Félix
PATASSE et ne peut être un défenseur du peuple centrafricain. Il s'est
disqualifié.

On rétorquera que les nominations aux postes de responsabilité relèvent du
pouvoir discrétionnaire du Président de la République.

C'est justement à cause des abus constatés dans le passé où soit par
clientélisme politique soit sur des bases purement ethniques ou
régionalistes, n'importe quel énergumène pouvait accéder à des hautes
fonctions de responsabilité qu'il n'était en mesure d'assumer correctement
en l'absence de formation et de compétence requises, que la Constitution du
27 décembre 2005 a prévu une garantie en ce qui concerne certaines
nominations à des emplois civils et publics.

Pour la nomination à ces emplois, il est exigé le contreseing du Premier
Ministre pour obliger le Président de la République à prendre au moins l'
avis de celui-ci.

Il va sans dire que ce garde-fou contre les éventuelles dérives ne
fonctionne pas comme bien d'autres dispositions constitutionnelles que le
Général François BOZIZE transgresse allègrement, comme le refus de
déclaration de son patrimoine, le cumul de son mandat de Président de la
République et celui de Ministre de la Défense et ce, dès sa prestation de
serment.

Le Premier Ministre qui n'est pas issu de la majorité comme le prévoit la
Constitution, mais qui doit son existence politique à la seule volonté du
Président de la République et qui, malgré la confiance qui lui a été retirée
s'agrippe à son fauteuil, n'a jamais pris et ne prendra pas le risque d'
exiger d'être consulté, obligation somme toute constitutionnelle.

Lorsqu'un Premier Ministre est dépouillé de certaines de ses attributions
dont on suppose qu'elles ont été décidées de commun accord avec le Président
de la République et ce au profit de l'un des membres de son gouvernement, c'
est un désaveu qui devait le conduire à « rendre le tablier ». Mais c'est
vrai que les moeurs politiques en Centrafrique sont particulières et
ignorent le sens de l'honneur !

Quant à l'Assemblée Nationale, on se demande encore à quoi elle sert
vraiment et quel peuple elle représente puisque qu'elle est complètement
inerte devant les violations constantes et répétées de la Constitution par
le Général BOZIZE et les atrocités infligées aux populations du Nord-Est,
de l'Ouham et de l'Ouham- Pendé.

Même les députés de l'opposition à l'Assemblée Nationale se privent de l'
utilisation de l'arsenal juridique parlementaire (questions au gouvernement,
demande de Commission d'enquête parlementaire dépôt de motion de censure,
etc..) ne serait-ce que symboliquement pour attirer l'attention de l'opinion
et des partenaires sur le drame qui se joue dans le pays.

Contrairement à la formule consacrée, l'Assemblée Nationale ne sert même pas
de caisse de résonance de l'Exécutif. Elle est aphone!

Ainsi, lorsque les mécanismes mis en place pour réguler le fonctionnement
des institutions, sont complètement étouffés, il ne faut pas s'étonner que
cet étranglement génère des crises dans le pays.

Le Général BOZIZE qui a très rapidement conduit le pays dans l'impasse est
tenu de présenter aux Centrafricains un bilan à mis parcours de son mandat,
en termes de sécurité, de présence d'investisseurs sérieux dans le pays, de
lutte pour la réduction de la pauvreté, de création d'emplois pour les
jeunes qui constituent la majorité de la population, de progrès accomplis
dans le système éducatif et de santé.

Pour celui dont l'objectif principal de la candidature à l'élection
présidentielle était la sécurité garantie aux Centrafricains, ce qui faisait
dire à ses partisans qu'il était « l'homme de la situation », les résultats
en matière de sécurité sont éloquents!

Les Centrafricains, toute catégorie confondue y compris des Officiers
supérieurs, apprécient à leur juste mesure les coups qui leur sont
administrés quotidiennement comme au bon temps de la coloniale avec la
chicotte, les blessures et humiliations de toutes sortes, les intempéries
auxquelles sont soumises les populations qui ont fui dans la brousse, les
rackets sur les routes, les tueries et assassinats impunis, bref ce qui est
à l'antipode de la sécurité promise, la crise humanitaire.

Quant aux réformes engagées par le gouvernement, elles ont toujours accouché
d'une souris.

Après les élections générales de 2005, la République Centrafricaine a perdu
deux ans. Le pays est retourné à la case départ nonobstant toute l'
attention portée sur lui par la communauté internationale.

Les rêves et les aspirations des Centrafricains se sont envolés et se sont
transformés en cauchemar. Le Général BOZIZE a perdu sa légitimité si tant
est que l'on puisse penser qu'il en ait eu.

Malgré tout, il est encore et toujours possible de sauver la République
Centrafricaine de ce naufrage.

Il faut avant tout que chaque Centrafricain, à commencer par les dirigeants
eux-mêmes, fasse son examen de conscience et se dise que la République
Centrafricaine est un patrimoine commun à tous et non l'affaire d'un
individu, d'un clan, d'une ethnie ou d'une région.

C'est en dépassant son amour propre et ses intérêts égoïstes par des actes
concrets qu'on peut provoquer le retour de la confiance. Il faudra alors un
cessez-le feu général accepté et appliqué effectivement par toutes les
parties au conflit sur toute l'étendue du territoire national.

Ensuite, pourraient s'engager des pourparlers sur les aspects techniques et
le tout pourra être conclu par le dialogue politique tant souhaité par tous,
réunissant le Gouvernement, l'opposition, les mouvements de rébellion armée
et la société civile pour examiner ensemble les conditions de la
reconstruction d'une Centrafrique nouvelle, débarrassée de ses crises mais
résolument engagée dans la voie de la paix et du développement.

Toute autre option ne pourra que faire perdurer la crise ce qui n'est l'
intérêt de personne.

Maître Nganatouwa GOUNGAYE
WANFIYO Avocat au Barreau de
Centrafrique.

langetermijn

Vanmiddag toen ik te voet terugkwam van het hospitaal realiseerde ik me
hoeveel huizen in de buurt nu eigenlijk bewoond waren door MSF-personeel,
dat er in feite nog maar een goed jaar is. Behalve ons klein team van expats
draait het ziekenhuis grotendeels op inpats: hoewel geen buitenlanders, zijn
ze ook niet van de stad zelf, meestal afkomstig van de hoofdstad, en zijn
het dus ook een beetje vreemden in de stad. Ik schat dat van de meer dan
honderd mensen die MSF tewerkstelt, meer dan de helft overkomt van Bangui.
Dat doet me denken aan de kritiek dat je ontwikkelingshulp met de mensen
moet doen in plaats van voor de mensen: geef mensen geen brood, maar zaad om
graan te zaaien, bij wijze van spreken. En over de duurzaamheid van een
project die met die participatie samengaat.

Nu, ten eerste is het hier op dit ogenblik niet aan de orde om iets op
langetermijn te plannen, zoals de situatie er nu naar uitziet zal MSF over
tien jaar nog in Batangafo en Centraal-Afrika zitten. En ten tweede is het
op dit ogenblik onmogelijk om lokale mensen te vinden die geschikt zijn. Als
je geen boekhouder hebt, maar iemand die iets van boekhouden kent, kan je
hem opleiden, maar als er niemand is die enigszins zo geschoold is, moet je
personeel van elders zoeken. Moest de verantwoordelijkheid in het ziekenhuis
liggen bij de hulpverplegers, ik hield mijn hart vast. Ik heb een
schitterende hoofdverpleger op pediatrie, en de andere inpats zijn ook heel
bekwaam en met superveel ervaring, waar ik dus veel van leer (en omgekeerd),
maar sommige hulpverplegers (infirmier sécouriste, hebben een opleiding van
één jaar), zijn op zijn zachtst gezegd niet al te snugger. Dus, met de beste
wil van de wereld, met lokale mensen werken en ze opleiden, is niet overal
en altijd mogelijk.

Maar er is hoop voor de toekomst: als de volgende generatie zich geroepen
voelt om te werken voor wat hoogstwaarschijnlijk de grootste (en best
betalende) werkgever van Batangafo is, en ze de kans krijgen te studeren,
kunnen we over tien jaar misschien veel meer met lokale verpleging en artsen
werken.

Trouwens, MSF heeft ook niet als eerste doel op duurzaamheid te werken,
aangezien ze zich specialiseren in urgenties, maar uiteraard komt aan het
einde de opdracht om bij vertrek iets werkzaam achter te laten. Zoals ik
zei, ik denk niet dat MSF de eerste tien jaar de Centraal-Afrikaanse
Republiek verlaat.

Gelukkig zijn er ondertussen ook een aantal andere organisaties die zich
beginnen te organiseren om in het land projecten te beginnen. Zo hebben we
hier maandag de vrienden van Solidarité te gast gehad (en van hen verloren
met het pokeren), en ook Action Contre la Faim en een Noorse organisatie die
onderwijs ondersteunt zouden op korte termijn in Batangafo beginnen. Hoe
meer zielen, hoe meer vreugd.

Over langetermijn gesproken: de Chinezen doen hier ook aan
ontwikkelingshulp: in Bangui, de hoofdstad staat een gloednieuw 1 jaar oud
voetbalstadium, ik schat een 50 000 plaatsen (maar natuurlijk kan als ge wat
duwt daar dubbel zoveel volk in), gebouwd door de Chinezen als steun. Door
Chinezen wel letterlijk te nemen, die nemen geen lokale werknemers aan:
volgens mijn bronnen is het gebouwd door Chinese gevangenen die als
werkstraf in Afrika een voetbalstadium bouwen en na afloop daar
achtergelaten worden. Een beetje zoals de Europeanen tweehonderd jaar
geleden hun gespuis naar Australië exporteerden. Maar langetermijn, het
stadium ziet er degelijk uit, kan zeker honderd jaar meegaan. Wat niet kan
gezegd worden van de Chinese fietsen hier: na nog geen half jaar is zowat
alles wat eraan kapot kan gaan al kapot, geef mij dan maar een goeie
Peugeot. (als fiets, niet als auto).

Deze week is ook het volleybalseizoen van start gegaan. Een beetje traag op
gang gekomen: maandag hadden we nog geen net, dinsdag was het net er, maar
het terrein nog niet gekuist: met als gevolg dat onze volleybal om de
haverklap doorboord werd door kleine doorns, en dat al na een halfuur we om
de vijf opslagen lucht moesten bijpompen. Denk dat de fietsenmaker een paar
dozijn "roustinnekes" op de bal mag kleven om hem terug luchtdicht te maken.
Vandaag, woensdag, dan met de reservebal, en gekuist terrein echt
wedstrijdjes gespeeld. Zoiets doet echt deugd. Ideaal voor de teamspirit.
Discussie of de bal nu binnen of buiten was. Heeft hij het net geraakt of
niet? Serieus, iedereen heeft er veel van genoten, en ik denk dat we daarmee
morgen met meer energie ons werk in het ziekenhuis kunnen voortdoen.

En nog even voor de fait divers: naar het schijnt zou er een vredesakkoord
op til zijn, en zijn de rebellen momenteel aan het bespreken hoe ze de taart
zouden verdelen van het stuk hun toegewezen. Reden voor dat akkoord (het is
niet het eerste, en te vrezen dat het ook niet het laatste is) is dat de
regering meer geld van de Wereldbank (die ex-werkgever van Paul Wolfowitz)
zou krijgen als er een vredesakkoord is. We kunnen maar hopen. Nu vraag ik
me af: blijft er na het afscheid en de zelf-toegekende loonsverhoging van
Wolfie eigenlijk nog wel geld over voor Centraal-Afrika? Och ja, dat is toch
maar een lening. Dus over tien jaar mogen ze dat met intrest terugbetalen.
Hopelijk bouwt de president er een schoon ministerie of paleis mee, want
toen ik in Bangui was vond ik zelfs de overheidsgebouwen maar magertjes.
Zeker in vergelijking met de Franse ambassade. We zijn nog altijd jaloers op
onze chef die op quatorze juillet bij een glas champagne en een broodje
camembert met de Franse veiligheidsadviseur van president Bozizé (ziet ge
Sarko al met een Afrikaanse defensie-attaché?) de penibele (mjam)
veiligheids (slurp) - situatie (slik) op het terrein (ja, dat smaakt)
besprak.

smakelijk vanuit Batangafo,

mmmelk

Heeft Artsen zonder Grenzen nu eigenlijk nog mensen nodig? Is het makkelijk
om aangeworven te worden? Vragen die ik weleens krijg.

Het antwoord is niet zo gemakkelijk: MSF heeft altijd mensen nodig, en dat
schommelt al eens welke posten er het moeilijkst te vinden zijn. Over het
algemeen wordt een op de drie kandidaten gerecruteerd. Het grote probleem
van MSF is ervaring: 40 % van de werknemers stopt na een eerste missie.
(oef, ik ben aan de tweede) En eens daar voorbij is het moeilijk om ervaren
werknemers te houden: velen trekken naar andere ngo's, bijvoorbeeld het
Internationale Rode Kruis, beter betaald, hogere eisen ook, nog
professioneler misschien, in elk geval niet gemakkelijk ook: daar kan je
niet kiezen waar je naartoe wil, je wordt ergens naartoe gestuurd waar je
twee jaar moet blijven. En dat kan dus ook een zwart gat op deze planeet
zijn. Sommige ex-MSF ers zoeken het bij VN-organisaties of bij de Europese
Unie bijvoorbeeld. Op het terrein kom je overal mensen tegen die hun
ervaring opgedaan hebben bij MSF.

Zo zijn er dus wel altijd mensen nodig, maar is er voor de coördinatieposten
ook een chronisch tekort aan ervaring: zeker de medco's (medisch
coördinator) zijn moeilijk te vinden. En mensen met enige ervaring gaan vaak
liever niet naar waar het wat moeilijker is, zo komt het dat mensen voor hun
eerste missie naar Somalië, Haïti of Darfur gaan, zij die het er kennen
weten dat ze liever ergens anders naartoe gaan. Al zijn er ook wel de
die-hards die jaren ervaring hebben en die willen gebruiken waar ze nodig
zijn. Het is echt een plezier om met zulke mensen samen te werken.

Maar Centraal-Afrika is momenteel niet erg gegeerd, zo zitten we dus
momenteel zonder medco, en met in totaal een stuk of vijf vacatures open.
Zeker als we het project terug naar zijn grootte van voor twee maanden
willen brengen, zal er terug vers bloed nodig zijn.

Dan wil ik nog een probleem voorleggen aan mijn lezerspubliek. Hoe ga je
hier in Batangafo om met kindermisbruik, vooral als er geen aanklacht is? Op
een paar weken zijn hier al een stuk of vijf gevallen in het ziekenhuis
gekomen, kinderen van vier, zeven, vijf jaar oud, die voor een ander
probleem komen, en waar we ontdekken dat ze misbruikt zijn. Maar de moeder
weet van niets. Voor haar is er geen probleem. In een regio waar wet en orde
onbestaand is (net nog gehoord dat de politie een vrouw geëxecuteerd heeft
wegens hekserij, ik dacht dat dat eerder iets voor pakweg 1654 was), waar ga
je naartoe met seksueel misbruik waar geen voor klacht is.
Vertrouwenscentrum kindermishandeling? Child Focus? Ik weet wel, vele
meisjes zijn hier moeder op hun 15e, maar een vierjarige met syfilis is toch
niet normaal he. Niet normaal, maar niet onfrequent hier blijkbaar. Maar
toch sta je met je handen in je haar. Machteloos. Zoals bij dat ondertussen
derde geval van hondsdolheid: eerlijk uitleggen aan de vader dat je niets
kan doen, is dan de enige optie. Maar als iemand een suggestie heeft, laat
maar weten.

Om met een positieve noot te eindigen, gisteren (de zondagskok) lekker
gefrituurde aubergines gegeten. En daarna gebakken termieten. Altijd als het
geregend heeft overdag komt er 's avonds een invasie termieten, en dat is
vervelend want die komen langs alle spleten en kieren naar binnen, maar ook
erg lekker, gebakken in wat olie en zout. Of nog een positieve noot: de twee
maand oude Paul, overlevend op grootmoedermelk in die tijd (moeder gestorven
na de bevalling), komt er stilletjes aan bovenop, elke dag komen er wat
grammetjes bij. Onze oplosmelk is bijna zo voedzaam als de wolvinnemelk voor
Mowgli of Romulus en Remus was.

groeten vanuit Batangafo, waar ik ondertussen mijn eerste maand gesleten
heb,

26

En hoe was de verjaardag daar?
Wilt ge het echt weten?
Wel, terwijl jullie daar thuis op mijn gezondheid een glas champagne heffen,
wordt ik om 4u 's morgens wakker van de walkie-talkie die me voor een
spoedgeval naar het ziekenhuis roept, want ik was van wacht. Aan het ontbijt
dan een gelukkige verjaardag. Vanaf 's morgens vroeg al was het precies
drukker die dag dan anders, omdat het dinsdag geregend had leek het of alle
patiënten woensdag gewacht hadden tot woensdag. 's Avonds dan toch de tijd
voor een lekker geitje op de barbecue: ondanks de reputatie die het aan de
Holsbeeksesteenweg heeft, is geitenvlees heel lekker, mals ook en zeker als
het goed klaargemaakt is. Maar net toen ik me in de zetel zette om wat uit
te blazen van de dag kraakt de walkie-talkie weer en zo eindigt mijn
verjaardag waar hij begonnen is: in het ziekenhuis. Tussendoor heb ik wel
nog een mooi Afrikaans hemd als cadeau gekregen.

Voor het hypothetische geval moest ik me ooit wat ouder beginnen voelen,
zijn hier de huisgenoten die me op mijn jeugdigheid (en onervarenheid
wijzen): Jean-Marie zegt dan 'mon fils', zijn zoon is er 25, hij 44. Ben
hier de Benjamin van de missie, ook van de nationale staff denk ik dat de
meesten voorbij de dertig zijn.

Sinds gisteren heb ik hier terug bezoek van Karel, mijn Hasseltse metgezel
in Kaga Bandoro die terugkomt van Kabo (waar de situatie iets heter is dan
in het rustige Batangafo), en die op weg naar huis langs ons passeert, zo
kan ik ook eens af en toe wat Nederlands spreken tussen al het Frans, en
soms ook Spaans, door.

dat was het dan weer voor vandaag, meer nieuws later,

Over zeep, zondag en de dood.

Eerder op de blog heb ik laten vallen dat er hier mensen zijn die te arm
zijn om de zeep te betalen om zich mee te wassen. Ik heb niet verteld over
de mensen die dagen niet eten of over de gescheurde lompen waarin kinderen
rondlopen (dat heeft ook met de wastechnieken te maken, zo merk ik aan mijn
eigen kleren). Zo komt het dan dat er nu zeep onderweg is tussen België en
Batangafo. Waarvoor heel erg bedankt. Maar nu breek ik me het hoofd wat ik
ermee moet doen. Het is niet zo dat hier geen zeep is, er zijn gewoon net
als bij ons mensen die zich zelfs dat kleine beetje niet kunnen permitteren.
Daarom geven we die in het ziekenhuis zo nodig zeep mee, net zoals de
catering en slaapmatjes voor familie ook verzorgd wordt door de
hospitaalkeuken. Gratis zorgen, all inclusive. Af en toe verdwijnt er dan
wel een slaapmat, of een drinkbeker, of een waskom, en dat is vervelend,
want dan moeten we dat terug aanvoeren.

Als ik nu die mooie Europese zeep zou uitdelen, zou ten eerste het beeld
ontstaan dat MSF zeep zomaar mooie zeep uitdeelt, en iedereen daar om komen
vragen, en ten tweede zou men het direct verkopen op de markt. Dus is het
wel de moeite dat er iemand dat tot hier zeult, is het niet eenvoudiger met
een euro hier tien keer zoveel plaatselijke zeep te kopen? Langs de andere
kant zeult die iemand toch sowieso tot hier, en is het begrijpelijk dat men
graag iets wil meegeven voor de mensen die het zeker nodig hebben. Ik heb me
ook al afgevraagd, wat nu zijn nut zou hebben? Het grootste probleem is dat
als iets wat je nodig hebt er niet is, je het niet even kan gaan kopen om de
hoek. Een maatlepeltje om de hoeveelheid melkpoeder te meten moet met een
internationale bestelling komen, dus fabriceer je dat zelf. Wat men mij
vraagt, maar ik niet kan geven, is werk, betaald werk. U kan uw dossier bij
de administratie indienen. Kunt ge geen werk opsturen met het vliegtuig?

Vandaag zondag, hoewel ik (terug) van wacht was, ben ik, op aanstoken van
François D'Assise (dat is zijn voornaam) en Jean-Jacques, onze Haïtiaanse
logistieker-constructeur, vanmorgen vroeg naar de (katholieke) mis gegaan.
Hoewel ik nog niet naar de protestantse kerk ben gaan zien, of de moskee van
dichtbij gezien heb, denk ik dat de kerk het mooiste gebouw van dit stadje
is. En de zondagsmis is, na het voetbal, waarschijnlijk het grootste sociale
gebeuren van de stad. Wat niet wegneemt dat men ook daar met een
voetbaltruitje van AC Milan met opschrift Ronaldinho zit. Wat een ketterij.
Van gans het gebeuren heb ik niet twee dingen begrepen, halleluja en amen.
Want het was uiteraard in Sango, hoewel dat niet het enige verschil met een
Belgische misviering was. Spontaan dacht ik "gisteren ging ik naar de
cinema": de massa staat recht, klapt al dansend in de handen, de
koordirigente geeft de maat aan met haar heupen en zwaait ook nog wat met
haar handen. Vandaag 15 juli was blijkbaar een speciale gelegenheid, want
het Marialegioen deed zijn gelofte. Kan iemand me precies uitleggen wat dat
juist is, het Marialegioen, en wat die gelofte inhoudt, ik heb het niet echt
begrepen. En iedereen met gestrekte rechterarm zien staan, dat heeft voor
een Europeaan toch ook een rare betekenis, kwestie van cultuurverschil. Zo
snapte ik ook niet dat maar een vierde van de kerk te communie gaat, maar
volgens Jean-Jacques is dat normaal, ik veronderstel dat ge enkel moogt gaan
als ge uw zonden gebiecht hebt, maar heb dat in België nooit gemerkt. En
vraag me af of dat vierde dan echt wel met minder zonden dan de rest is?
Verder werd de priester bijgestaan door twaalf (toeval?) misdienaars,
allemaal jongetjes tussen 120 en 140 cm, een vijftiental meisjes van
dezelfde leeftijd zorgden voor de visuele opluistering, ge kunt het nog best
vergelijken met cheerleaders, met pomponnen en al. Muziek was er van het
koor, begeleid door slagwerk en een elektrisch orgeltje, dat trouwens
dagelijks al vanaf vijf uur 's morgens weerklinkt, en de kerk staat op 200m
van mijn bed, dat is echt wel gehoorsafstand, ge kunt u inbeelden. Maar dan
ontbreekt natuurlijk nog de kers op de taart: iihiihiihiihiihiiiii. Het moet
blijkbaar altijd een ietwat rijpere vrouw zijn die, zoals Afrikaanse vrouwen
dat kunnen, met de hand voor de mond bewegend haar stembanden over gans de
kerk laat trillen (en dus ook op andere dagen te horen tot in mijn bed).
Toevallig zat er nu juist een vlak voor ons, en na de twintigste keer moet
ge dan toch wel eens glimlachen. Als ge u inbeeldt hoe dat op een andere
plaats, in een andere kerk, in een ander land, zou klinken.

Spijtig genoeg moet ik u deze week het overlijden van drie van mijn
patiënten meedelen. Maar ik wil het over de levenden hebben, of, beter
gezegd, over de stervenden. Zo is er dat meisje van 15 maanden, die verleden
week met ernstige ondervoeding was opgenomen, maar de moeder, tegen onze
smeekbeden in, besloot haar, amper 5 kilo, mee naar huis te nemen. Een
ziekenhuis is geen gevangenis. Ik dacht dat ze ondertussen al overleden was,
maar zaterdag, op de wekelijkse consultatie, waar de kinderen in het
ambulant programma worden gewogen, was ze er terug. Uitgemergeld,
longontsteking van jewelste, verkrampt, een halve kilo eraf. De moeder zegt
dat er geen probleem is, ze eet alleen niet goed. Komt eigenlijk vooral om
de Plumpy Nut te krijgen (het krachtvoer met hazelnootsmaak). Haar (enige)
kindje deed me aan een palliatieve patiënt denken, stervende, in
doodsstrijd, alleen dan zonder morfine of andere om de pijn te verzachten.
Al voordien in het ziekenhuis zag je dat ze amper om haar kindje gaf,
vandaag was het duidelijk dat ze haar meisje al lang opgegeven had. De
fetisjeur had trouwens voorspeld dat het zou doodgaan. Ongetwijfeld is er
ook een hele sociale achtergrond (waar is de vader?) en allerhande redenen
die de moeder tot dit gedrag aanzetten, en er valt haar niet echt iets te
verwijten als je de emotieloze uitdrukking op haar gezicht ziet dan besef je
dat het buiten haar ligt. Een halfuur praten, luisteren, empathisch zijn,
maar weten dat het niet helpt. We hebben haar weer moeten laten gaan. Is er
dan niets aan te doen?? Hopen dat de dood rap en zacht komt?

En dan is er die jongen van twaalf, die vandaag rond elf uur door zijn vader
naar de consultatie gebracht werd. Alle tekenen van hondsdolheid, zoals het
in de boeken staat. Daarmee moet ik tot mijn spijt vaststellen dat ik bijna
al de hoofdstukken van mijn cursus Tropische in praktijk heb gezien op drie
weken tijd. Twee maand geleden, nadat hij door een hond gebeten was, kwam
dat kind op de consultatie, maar toen hadden we geen vaccin in voorraad, ook
nu is de voorraad er weer bijna door: er zijn heel veel gevallen van
bijtwonden van katten en honden, en dus selecteren we nu op goed geluk de
meest risicovolle wondes voor vaccinatie. Een vaccin kost tien euro, er zijn
drie inspuitingen nodig. Nu, nu is er niets, niets, niets dat we nog voor
deze jongen kunnen doen. Heb het de papa uitgelegd, de jongen zelf, je ziet
dat hij, met zijn krampen, aanvallen, agitatie en lijden, de dood al in de
ogen heeft. Volgens mijn boeken heeft hij nog twee tot zeven dagen te leven,
hopen dat het er twee zijn, maar pijnloos zal het zeker niet zijn.

Aan het eind van de dag moet je maar hopen dat door de vaccins die je wel
gezet hebt, de melk die je wel binnengelepeld hebt, en de diagnoses die je
wel gesteld hebt, dat je toch een paar anderen dit lot hebt kunnen besparen.
Het is niet altijd prettig nieuws, maar het moet ook verteld worden. Maar om
af te sluiten, het was hier vandaag prachtig weer, lekker zonnetje, en nog
beter in de schaduw. En als 's nachts de wolken ook weg zijn, zie je een
prachtige Afrikaanse sterrenhemel.

tot weerziens,

match of the day

AJCA-Castel
Heel de ochtend heeft het geregend aan een stuk, het veld ligt er nogal glad
bij, vooral op mijn voetbalschoenen. Gisteren, de laatste training nog net
kunnen meepikken na het werk, die van dinsdag gemist wegens teveel te doen
in het ziekenhuis. Hoewel mijn conditie nog niet je dat is, vond ik toch dat
nu ik me geëngageerd had, en ze me een plaats in de ploeg geregeld hadden,
ik dat niet kon weigeren. Dus mij naar het "stadion" gespoeid, schoenen aan,
truitje aan en spelen. Trouwens, had wat waterflessen meegepakt om te
drinken: zelfs lege plastic flessen zijn hier gegeerd, want ge vindt ze hier
niet. Een gepikt. Een goeie, vermoeiende, maar vooral faire match gespeeld.
Maar verloren, dju toch.
1-0 Het leven kan hard zijn. Heb een helft meegespeeld, had moeite om mijn
man te volgen. Ik kan het op mijn schoenen steken, ik ben zeker tien keer
uitgegleden. Of op de miserabele bal. Of de staat van het veld. Maar aan de
rust stonden we dus achter, hoewel we evenwaardig waren. In de 75e minuut
krijgen we dan een (terechte) penalty! Sensatie op het veld, alle supporters
bestormen het veld en scharen zich achter het doel. Voel de spanning, de
druk, Roberto Baggio, Clarence Seedorf,... Inderdaad: onze kapitein schiet
hem op de keeper. Toch geamuseerd, op naar de volgende keer.

Wat verder nieuws? Nu de chirurg vertrokken is, moeten we het met drie
dokters verderdoen. Omdat ik nog altijd ad interim ben, tot de mobiele
klinieken ooit in een verre toekomst misschien in augustus terug hervatten
( ik kijk niet verder dan morgen), is er nog steeds een vacature voor een
arts, liefst met ook chirurgische competentie: iemand geïnteresseerd?
Vanaf morgen dokter Jean-Marie een weekend in verlof, dus moet ik naast de
pediatrie ook de slaapziekte en de inwendige geneeskunde voor mijn rekening
nemen. En ik ben van wacht. Gelukkig is hij voor woensdag terug.

Ik begin me dus een beetje te settelen in Batangafo, en daarmee ook te
weinig tijd te hebben. En dan te zeggen dat ik hier niet eens een krant heb
om te lezen, dus wat er in de wereld gebeurt, daar heb ik geen idee van.
Gelukkig weet de wereld ook niet wat er in Batangafo gebeurt, dus staan we
quitte.

Voor foto's zal het wachten zijn tot ik terug ben in Bangui, en dat kan nog
wel een paar weken duren. Tot ziens, Paul

voetbal en meer

Vandaag zondag, weekend: wat doet een mens dan zoal in Batangafo. Behalve
van wacht zijn, maar ik wordt normaal niet zo vaak opgeroepen, oa voor een
jongetje dat door een slang in de ogen was gespuwd (sommige cobra's kunnen
gif spuwen).

Vannamiddag dus naar de voetbal geweest: Ascom tegen Castel in het
plaatselijke voetbalstadium. Enkele verplegers en de radio-operateur
speelden ook mee in de ploeg, dus er was veel bekend volk. Het stadium, dat
is een relatief vlak terrein van rode aarde, grotendeels kaal, maar met ook
plekken met lang gras waar de bal in blijft steken. (een beetje
vergelijkbaar met het sportkot dus, maar zonder putten of een bord "NIET
BETREDEN, PAS INGEZAAID" ). Als een van de weinige manieren van amusement in
dit stadje, is het voetbal hier zeer populair. Gans het veld rond stond er
volk twee rijen dik, ik schat zo'n tweeduizend man. Op een goeie 30.000
inwoners is dat toch niet slecht van opkomst. Er werd gespeeld met
voetbalschoenen en per ploeg waren de truitjes toch redelijk uniform, de bal
heb ik niet kunnen voelen, maar zag er toch niet zo praktisch uit. Ondanks
de beperkte accommodatie wel een toffe match gezien, goeie scheids, maar
uiteindelijk toch 0-0 geëindigd. Qua verwondingen is het ook beperkt
gebleven tot wat blauwe plekken en schaafwonden, verleden donderdag had er
nog iemand zijn sleutelbeen gebroken. De weersomstandigheden waren trouwens
gunstig, 25° en bewolkt, met wat gedruppel. Beter dat dan twee uur staan
kijken in de volle zon.

Nu ik volgende week niet van wacht ben, ga ik -hopelijk is mijn conditie nog
een beetje in orde- maandag naar de training gaan. Ik had dus toch mijn
scheenlappen en voetbalschoenen moeten meepakken. Al kan het wel zijn dat
ik, net nu ik hier een beetje begin in te burgeren, voor de volgende match
terug vertrek uit Batangafo, terug naar Kaga Bandoro. We kijken verder van
dag tot dag.

Vandaag maandag, eerste training: ik speel mee met de ploeg AJCA
(Association des Jeunes CentrAfricaines), samen met een vijftal verplegers
van in het hospitaal en wat lokale jeugd, maar van het MSF-personeel ben ik
wel de jongste (dus de J in AJCA is vooral jong van hart). Ik had me gehaast
om er op tijd te zijn, maar blijkbaar was iedereen nogal laat, wij dus nog
als eersten, en is het ook hier zo dat er zijn die enkel de match spelen
zonder te komen trainen. Afin, ik heb me heel goed geamuseerd, en ik zal het
morgen voelen vrees ik. Qua niveau kon ik toch goed mee, qua fysiek ook,
zelfs mijn voetbalschoenen zijn ok, maar ik weet niet wat het op groot veld
gaat geven. (nu was het maar vijf tegen vijf) Op naar de match van donderdag
tegen Castel!

Eerlijkheid gebied me te zeggen dat er ook spelers zijn die veel voor hun
ploeg overhebben. Zo is er een soldaat van het leger die ook meespeelt, en
verleden donderdag moest hij eigenlijk op patrouille, maar hij heeft gebrost
om match te spelen. Daarvoor heeft hem een paar dagen in het cachot moeten
zitten, de deserteur. Maar ja, voor je ploeg moet je iets overhebben.
Iedereen zou beter voetballen in plaats van te schieten, het zou heel wat
rustiger zijn. Trouwens, een andere soldaat had zich geblesseerd, niet in
het gevecht, maar in het voetbal.

Wat de algemene situatie hier betreft, in Batangafo is het rustig als
altijd, maar meer naar het noorden zijn er overvallers op de weg die
regelmatig auto's of camions beroven, dus daar kunnen we niet naartoe. De
rebellen die ook in het noorden zitten, zijn over het algemeen goed voor de
bevolking, en zorgen ook voor veiligheid op de weg door die bandieten te
verjagen. (ze hebben wel een maand geleden Elsa Serfass 'per ongeluk'
doodgeschoten, maar over het algemeen bezorgen ze weinig last, er valt mee
te spreken, in tegenstelling tot de overvallers). Als reactie is het
regeringsleger met steun van Tsjaad deze week een offensief begonnen, raad
eens wie ze dan als eerste doelwit kiezen: die struikrovers of de rebellen?
Uiteraard, de rebellen. Naar de bevolking wordt niet omgekeken, die lijdt,
pure machtspolitiek.

Nog wat nieuws van het huis: Ruslan, onze Oekraïense chirurg heeft gisteren
een heerlijke afscheidsbarbecue gemaakt. (een goede chirurg is ook een goede
kok) En vandaag ligt André, onze Canadese -excuseer Québequois- logistieker
ziek in bed. Maar ik denk niet dat er een verband tussen beide bestaat.
Terwijl ik hier dit mailtje zit te typen zit de gezonde rest van de
huisgenoten naar een gedubte Franse versie van Dumb & Dumber te kijken op
dvd, ik heb dus maar gepast.

tussen de termieten geschreven

Een update van mijn wedervaren in het hospitaal van Batangafo en daarbuiten.
Deze week ben ik van wacht, wat inhoudt dat ik voor noodgevallen die de
verplegers-consultanten zelf niet kunnen oplossen opgeroepen wordt. Soms,
zoals daarnet bijvoorbeeld voor een verloskundig probleem moet ik dan de
meer ervaren collega's vragen om te komen helpen. Ik merk elke dag hoe
onervaren ik nog ben in tropische of minder tropische ziekten en in het
algemeen. Maar dan moet ik niet beschaamd zijn om uitleg of raad te vragen
aan verpleegsters of andere dokters, die me graag helpen.

Maar de eerste twee wachten waren eigenlijk vrij rustig, al bij al is het
met zo'n 80 bedden geen heel groot hospitaal.

Overdag sta ik dus in voor de pediatrie. Voor de medici: naast de grote
drie: malaria, longontsteking en ondervoeding, heb ik al veel andere zaken
gezien: tetanus, een mogelijks geval van polio, dyfterie (dus ge moet u van
de vaccinatiegraad niet veel illusies maken), gisteren een slangenbeet op
spoedgevallen, nefrotisch syndroom komt ook redelijk veel voor, meestal
veronderstellen we veroorzaakt door traditionele medicatie, neonatale
infecties, vermoedens van AIDS (want omdat we geen behandeling hebben kunnen
we ook geen testen doen), ook slaapziekte natuurlijk, veel huid-en
oogontstekingen door de slechte hygiëne, ook eens iets gewoon als een breuk
of een subobstructie. Over de hygiëne trouwens, we moeten hier veel herhalen
dat de mama's hun kinderen wel goed zouden wassen en de lakens verversen en
zo, want de kinderen zijn soms echt vuil. Als het nodig is moeten we zeep
geven, want sommigen zijn zo arm dat ze zelfs dat niet kunnen permitteren.

Het is goed dat ik nu deze ervaring kan meenemen, als we binnenkort hopelijk
terug beginnen met de mobiele klinieken. Want ik heb wel zin om terug te
keren naar Kaga Bandoro, toch als het rustig blijft tenminste.

Ondertussen is hier gisteren officieel het regenseizoen begonnen: vanaf zes
uur tot tien uur 's morgens heeft het gestortregend en heel het
ziekenhuisterrein stond blank, gelukkig zijn de gebouwen voorzienig twee
drempels hoog gebouwd. Dus kwamen er uiteraard niet veel patiënten op dat
ogenblik. Het gevolg van zo'n stortbui is dat in de volgende dagen de
termieten komen,en dat is dan met hele horden ineens: gisterenavond hebben
de "gardiens" een potje gegrilde termieten gegeten, zomaar voor het oprapen
(naar het schijnt lekker, moet ik ook eens proberen) en ook vanavond zijn ze
weer volop aanwezig, het lastige is dat ze altijd wel een gaatje in de
vliegenramen vinden om binnen te komen en dat ze nu naar mijn computerscherm
komen gevlogen. Zolang ze niet steken ben ik content.

Ondertussen plan ik nog voor zaterdag om ofwel naar de voetbalmatch ofwel
naar de nijlpaarden te gaan kijken. Moeilijke keuze, misschien wordt het
geen van de twee als ik opgeroepen wordt voor mijn wacht.

Negen uur gepasseerd, elektriciteit gedaan, het wordt weer eens tijd om te
gaan slapen.

veel groeten in België of daarbuiten,